Kawy starego Wiednia – historia kawy, tradycja i kultura wiedeńskich kawiarni
W ramach warsztatów Kuchni Historycznej, które odbyły się w naszej szkole w miniony poniedziałek, 9 listopada, uczestnicy przenieśli się w niezwykły świat dawnego Wiednia, poznając historię, tradycję i kulturę kawy i wiedeńskich kawiarni. Spotkanie było okazją do odkrywania aromatów, smaków i zwyczajów, które przez wieki tworzyły niepowtarzalny klimat wiedeńskich lokali, będących nie tylko miejscem spotkań przy kawie, ale również ważnymi ośrodkami życia towarzyskiego, artystycznego i intelektualnego.
Podczas warsztatów przybliżona została historia pojawienia się kawy w Wiedniu oraz legendy związane z jej początkami. Szczególne miejsce zajęła opowieść o Jerzym Franciszku Kulczyckim, któremu tradycja przypisuje zasługi wprowadzenia kawy do Wiednia po zwycięstwie nad Turkami w 1683 roku. Według popularnej legendy Kulczycki wykorzystał pozostawione przez Turków zapasy kawy i otworzył jedną z pierwszych wiedeńskich kawiarni – słynną kawiarnię „Pod Niebieską Butelką” (Zur Blauen Flasche). Choć historyczne szczegóły tej opowieści są przedmiotem dyskusji, legenda na trwałe wpisała się w historię wiedeńskiej kultury kawowej.
Nie zabrakło również prezentacji najbardziej charakterystycznych rodzajów kaw wiedeńskich oraz ich tradycyjnych sposobów przygotowywania i serwowania. Uczestnicy poznali między innymi:
- Kleiner Schwarzer – mała, mocna czarna kawa, podawana w niewielkiej filiżance.
- Kapuziner to tradycyjna wiedeńska specjalność kawowa, składająca się z czarnej kawy (espresso lub mokki) z dodatkiem bitej śmietany, podawana w szklance, uważana za bezpośredniego przodka włoskiego cappuccino. Jej nazwa pochodzi od koloru habitów zakonników kapucynów, ponieważ połączenie ciemnego naparu ze śmietanką daje charakterystyczny, ciemnobrązowy odcień.
- Großer Schwarzer – większa porcja czarnej kawy, bez dodatku mleka.
- Kleiner Brauner – mała kawa z niewielką ilością mleka lub śmietanki, podawana
z dodatkiem do samodzielnego wymieszania. - Großer Brauner – większa wersja kawy z mlecznym dodatkiem.
- Melange – jedna z najbardziej rozpoznawalnych kaw wiedeńskich, przygotowywana na bazie espresso lub mocnej kawy, z dodatkiem gorącego mleka i mlecznej pianki. Podawana najczęściej w dużej filiżance.
- Einspänner – mocna czarna kawa serwowana w szklance z grubą warstwą bitej śmietany. Tradycyjnie podawana bez mieszania, często z cukrem.
- Fiaker – mocna kawa z dodatkiem rumu lub innego alkoholu, podawana w szklance, często dekorowana bitą śmietaną i wisienką.
- Franziskaner – kawa z mlekiem lub śmietanką, zwieńczona delikatną warstwą bitej śmietany, podawana w filiżance.
- Maria Theresia – aromatyczna kawa z dodatkiem likieru pomarańczowego, ozdobiona bitą śmietaną i skórką pomarańczową.
Szczególną uwagę zwrócono na dawne zwyczaje serwowania kawy. Charakterystycznym elementem wiedeńskiej kultury jest podawanie kawy szklance, często na małej tacy, wraz z obowiązkową szklanką zimnej wody. W przypadku wybranych rodzajów kaw, takich jak Einspänner, Kapuziner czy Fiaker, szklanka pozwala wyeksponować warstwy napoju i jego dodatki. W niebywałym pokazie baristycznym pod kierunkiem pana Piotra Boreckiego (nauczyciela baristy i przedmiotów zawodowych związanych z obsługą gości) wzięły udział uczennice klasy 5TT (technik technologii żywności), które z jednej strony ubrane w stroje z epoki tworzyły znakomicie klimat XX-wiecznej wiedeńskiej kawiarni, z drugiej strony prezentowały i fachowo serwowały specjały kawowe zgromadzonym gościom do degustacji. A były to: Zuzanna Kempys, Weronika Lemańska, Sandra Zacny, Oliwia Kołacz, Patrycja Chodorowska, Patrycja Matusiak, Julia Szary i Ewelina Marek. Nieoceniona była także pomoc uczniów klasy 5TUk, gr. 1 (technik usług kelnerskich), którzy zapewnili profesjonalną obsługę i pomoc prowadzącemu warsztaty kawowe nauczycielowi.
Kolejnym punktem spotkania była historia omletu cesarskiego – Kaiserschmarrn, jednego
z najbardziej znanych deserów kuchni austriackiej. Uczestnicy poznali legendę związaną z jego powstaniem i popularnością na cesarskim dworze Franciszka Józefa I. Następnie odbył się pokaz przygotowania tego wyjątkowego dania. Puszysty, delikatnie słodki omlet, rozrywany na charakterystyczne kawałki i karmelizowany na patelni, stanowił doskonałe dopełnienie wiedeńskiej opowieści kulinarnej. Tradycyjnie deser podaje się oprószony cukrem pudrem, często z musem śliwkowym lub jabłkowym. Deser przygotowały pod bacznym okiem pani Izabeli Kownackiej-Niedoby (nauczycielki przedmiotów cukierniczych) uczennice z klasy 2 TT (technik technologii żywności): Małgorzata Makuch, Viktoriia Cherniuk i Monika Sygut.
Warsztaty były nie tylko spotkaniem z historią i tradycją, ale również okazją do współpracy międzypokoleniowej, międzykierunkowej i międzyszkolnej. W wydarzeniu uczestniczyli bowiem zaproszeni uczniowie najstarszej klasy kierunku fotografia i obróbka multimediów z Zespołu Szkół Technicznych i Handlowych w Bielsku-Białej wraz z nauczycielką przedmiotów zawodowych, panią Beatą Godek-Dudzińską. Młodzież i opiekująca się grupą nauczycielka zaangażowali się znakomicie w dokumentowanie przebiegu warsztatów, uwieczniając przygotowania, prezentacje oraz wyjątkową atmosferę spotkania, profesjonalnie fotografując żywność i napoje. Dzięki ich pracy wydarzenie zyskało również fotograficzną oprawę, a uczniowie mogli wykorzystać swoje umiejętności w praktyce, pracując w przestrzeni rzeczywistego wydarzenia. Uczniami tymi byli: Karolina Kolasa, Julia Celusta, Alan Bryl, Paweł Cader, Filip Biłka. Serdecznie dziękujemy.
Kawa po wiedeńsku to nie tylko napój – to historia, tradycja i sztuka celebrowania chwili
Spotkanie z kawami starego Wiednia pokazało, że kultura kawowa to znacznie więcej niż sposób przygotowania napoju. To historia - począwszy od oblężenia Wiednia przez Osmanów pod wodzą Kara-Mustafy, poprzez dworskość kawy, jako napoju elit monarchii austro-węgierskiej okresu panowania cesarza Franciska Józefa 1 Habsburga i jego ukochanej żony Elżbiety Wittelsbach (Sisi), aż po czasy współczesne i związane z tym obyczaje, elegancję, sztukę spotkań i umiejętność celebrowania codziennych chwil. Warsztaty Kuchni Historycznej stały się inspirującą podróżą w czasie, łączącą wiedzę historyczną, językową, praktykę kulinarną oraz współpracę edukacyjną.